ltb.jpg

Artykuł przygotowany na potrzeby portalu Stacja Pyskowice.

www.stacjapyskowice.info

 

okładka: fragment fotografii oryginalnej, Borsig 11837 „Franz Pieler” w okolicy stacji piaskowej Sersno/Stauwerder, ze zbiorów Wolfganga Clössnera.  

 

grudzień 2020, reedycja maj 2022

© Piotr Borowiak, Stacja Pyskowice

piotrborowiak2@gmail.com, 662 119 559 

 

Wprowadzenie

 

Kolej piaskowa, była eksploatacyjnie bardzo obciążającym dla taboru odłamem kolei przemysłowych; zarówno jeśli chodzi o intensywność i masy przewożonych ładunków, wykorzystywane na niej torowiska (często tymczasowe, wielokrotnie przesuwane i układane na miękkim podłożu, słabo utrzymywane) jak i często występujące, znaczne różnice wysokości terenu.

 

Intensyfikacja ruchu kolejowego na piaskowych magistralach w latach 20 i 30 XX w. stawiała liczne nowe wyzwania taborowe przed zarządami kopalń i przylegających doń kolei. Aby zobrazować jak potężna praca przewozowa dotykała tutejszy tabor, starczy wspomnieć o 1500, do nawet 1700-tonowych pociągach wyprawianych ze stacji piaskowej w Pyskowicach, których ilość przekraczała nawet dwadzieścia na dobę. Parowozy ciągały głównie wagony rolkowe, przystosowane do rozładunku na mostach zsypowych (łatwość i szybkość rozładunku - możliwość częstego kursowania z materiałem podsadzkowym). Często jednak brakowało im mocy, aby sprostać trudnym, niemal górskim profilom linii.

Parowozowy rodowód

 

O potędze i znaczeniu kolei piaskowych, świadczyć może fakt konstruowania przez fabrykę Borsiga w Berlinie, specjalnie na potrzeby Piaskowych Kolei "Przezchlebskiej" i "Pyskowickiej", parowozów tzw. tendrzaków, o układach osi 1-5-1 i 1-5-0, które miały sprostać wysokim wymaganiom terenowym i eksploatacyjnym tejże kolei. Zakłady Borsiga miały już doświadczenie w realizacji tego typu konstrukcji. Budowano w nich m. in. beztendrowe parowozy Tierklasse (klasy "zwierzęcej") dla kolei Halberstadt-Blankenburger Eisenbahn, która ochrzciła je imionami silnych zwierząt. Były to lokomotywy: 95 6676 "Mammut" ("Mamut"), 95 6677 "Wisent" ("Żubr"), 95 6678 "Büffel" ("Bawół") oraz 95 6679 "Elch" ("Łoś"). Lokomotywy HBE kursowały na linii wykorzystującej wcześniej kolej zębatą, co daje obraz ich mocy i wydajności, nawet na stromych, górskich podjazdach.

 

Do doświadczeń jakie przyniosła budowa Tierklasse, należy dodać również te z konstrukcji i eksploatacji towarowych tendrzaków serii T20, nazwanych "Die Bergkönigin" ("Królowe Gór").

Baureihe 95 (ex Preußische T20) - dane techniczne:

  • Wyprodukowano: 45 szt.

  • Producent: Borsig (Berlin)

  • Układ osi: 1'E1' h2

  • Rozstaw szyn: 1435mm

  • Długość: 15100mm

  • Rozstaw osi skrajnych: 11900mm

  • Masa służbowa: 127,4t

  • Masa przyczepna: 95,3t

  • Nacisk na oś: 19,1t

  • Prędkość maksymalna: 65km/h

  • Średnica kół napędnych: 1400mm

  • Średnica kół tocznych: 850mm

  • Liczba cylindrów: 2

  • Średnica cylindra x skok tłoka: 700mm x 660mm

  • Ciśnienie pary w kotle: 14 at

  • Powierzchnia rusztu: 4,36 m^2

  • Powierzchnia przegrzewacza: 62,5 m^2

  • Powierzchnia grzewcza: 200 m^2

  • Zapas wody: 12 m^3

  • Zapas paliwa: 4t

image.jpg

 

Rysunek techniczny konstrukcji parowozów 95 6676-6679 (HBE), będącego protoplastą dla konstrukcji parowozów dedykowanych kolejom piaskowym, źródło: Vollständige Dokumentation. Dampflokomotiven der Deutschen Reichsbahn. Merkbuch für Triebfahrzeuge  (1962/1964).

Zrzut ekranu 2022-05-21 o 21.16.05.jpg

 

Rysunek techniczny parowozu T20 (Preußen) - wzór dla późniejszych konstrukcji dedykowanych kolei piaskowej, źródło: Borchert / Kirsche, Lokomotiven der Deutschen Reichsbahn, Transpress 1986.

image002-2.jpg

 

Fotografia fabryczna Borsiga parowozu 77 002 (później 95 002), będącego protoplastą dla konstrukcji parowozów dedykowanych kolejom piaskowym, źródło: Tomasz Galka, locomotives.com.pl

Zrzut ekranu 2022-05-22 o 01.47.41.jpg

 

95 6676 "Mammut" ("Mamut"), fot. Sammlung Dr. Scheingraber

Zrzut ekranu 2022-05-22 o 01.48.04.jpg

 

99 6677 "Winsent" ("Żubr"), fot. G. Illner

Zrzut ekranu 2022-05-22 o 01.47.30.jpg

 

95 6676 "Mammut" ("Mamut"), fot. Sammlung Dr. Scheingraber

Zrzut ekranu 2022-05-22 o 01.47.49.jpg

 

95 6678 "Büffel" ("Bawół"), fot. Sammlung Dr. Scheingraber

Zrzut ekranu 2022-05-22 o 01.29.52.jpg

 

95 029 na dalszym oraz 95 6676 "Mamut" na pierwszym planie, stacja Blankenburg (Niemcy), 1957 r., fot. Harz EXpress Eisenbahnen (HEXE).

Historia piaskowych tendrzaków

Efektem prac inżynierów i konstruktorów Borsiga czerpiących ze swoich poprzednich dokonań, zostały najcięższe parowozy tego typu w Europie:

  • GA (Nr 1-3) - od nazwy zarządu: Gewerkschaft Altenberg II (Pyskowice)

  • PBHAG (Nr 8 i 9) - od nazwy zarządu: Preußischen Bergwerks-und Hütten AG in Hindenburg (Zabrze/Przezchlebie)

  • oraz SBG (nr 6-9) - również od nazwy zarządu: Sandbahngesellschaft des Grafen von Ballestrem Peiskretscham (Pyskowice). 

 

Maszyny te, były najcięższymi tendrzakami w Europie, a także ostatnimi zamówionymi lokomotywami parowymi dla kolei piaskowych przed II WŚ. Zapisały się w historii swoją ciężką pracą na polach wydobywczych. 

Konstrukcje "piaskowe" (GA, PBHAG i SBG) nie były ustandaryzowane i różniły się od siebie mniej lub bardziej, w zależności od konkretnych numerów. Stosowano w nich wiele rozwiązań mających upraszczać pracę samych lokomotyw i ich obsługi. To natomiast, co zdecydowanie łączy je wszystkie ze sobą to ogromna waga, oraz nacisk na oś, a także związane z tym informacyjne tablice umieszczane na pudłach lokomotyw o treści: "Aut Reichsbahn nicht zugelasen" - "Niedopuszczony do ruchu na liniach państwowych (publicznych)". Wszystkie lokomotywy zostały wyposażone w ogromnych rozmiarów kotły, (niektóre źródła mówią również o automatycznych podajnikach węgla, tzw. stokerach - tu potrzebne dodatkowe informacje). Technicznie, parowozy charakteryzowała dalece idąca wydajność, aczkolwiek kosztem sporego spalania. Wysokie zużycie paliwa w połączeniu z niewielkimi przestrzeniami ładunkowymi na nie, wymuszało konieczność częstego uzupełniania zapasów wody i węgla (często po każdorazowym liniowym przejeździe z pola piaskowego (stacji podkoparkowej) na rozładunek w punkcie zsypu). 

Tendrzaki łączono z wagonami samowyładowczymi za pomocą półsamoczynnych sprzęgów systemu Henricotta. Najbardziej popularne dwa typy wagonów do przewozu piasku, dla ułatwienia ich rozróżnienia, uzyskały miano wagonów "przezchlebskich" oraz "pyskowickich" (różniły się konstrukcyjnie). Z czasem, część taboru przerabiano w taki sposób, aby mogły obsługiwać pociągi obydwu zarządów, wymieniano także sprzęgi na śrubowe, by zwiększyć ich uniwersalność.

 

Stylistycznie, zwarcie zabudowaną i ciężką wizualnie (i nie tylko) sylwetkę parowozu zwieńczała, charakterystyczna dla tej rodziny, dymnica, w kształcie zgładzonego u wierzchołka stożka.

 

Każdy z "piaskowych" parowozów pyskowickiego zarządu otrzymał swój numer kolejny ("zakładowy" - popularna praktyka na kolejach o charakterze przemysłowym). Dodatkowo, wybrane z tendrzaków, zyskały tablice z imionami własnymi. Mimo ogromnej siły jaką dysponowały, często kursowały w trakcji podwójnej, głównie podczas wyciągania składów z wyrobisk piaskowych. Po wojnie, przeszły w zarząd Przedsiębiorstwa Materiałów Podsadzkowych Przemysłu Węglowego, które całej rodzinie nadało oznaczenia zgodne ze schematem przyjmowanym na PKP (TKz dla tych o układzie osi 1-5-1, oraz TKy dla tych o układzie osi 1-5-0). PMP-PW użytkowało maszyny do początku lat 70, kiedy przejęły je kopalnie i inne zakłady wyszczególnione w liście poniżej.

1-5-0/TKy - dane techniczne:

  • Wyprodukowano: 3 szt.

  • Producent: Borsig (Berlin)

  • Układ osi: 1-5-0

  • Rozstaw szyn: 1435mm

  • Długość: 11700mm

  • Rozstaw osi skrajnych: 8300mm

  • Masa służbowa: 96,5t

  • Masa przyczepna: 85t

  • Nacisk na oś: ?

  • Prędkość maksymalna: 50km/h

  • Średnica kół napędnych: 1250mm

  • Średnica kół tocznych: 1000mm

  • Liczba cylindrów: 2

  • Średnica cylindra x skok tłoka: 640mm x 640mm

  • Ciśnienie pary w kotle: 12 bar

  • Powierzchnia rusztu: 3,24 m^2

  • Powierzchnia przegrzewacza: 52 m^2

  • Powierzchnia grzewcza: 182 m^2

  • Zapas wody: 12 m^3

  • Zapas paliwa: 3t

image002-3.jpg
TKy.jpg

 

Rys. techniczny parowozu klasy 1-5-0 (TKy), źródło: Tomasz Galka, locomotives.com.pl [Baureihe 95; Wolfram Brozeit, Hans Müller, Günter Bölke; Transpress 1990)].

tky2

 

Fotografia wykonana w Warszawie, 26 czerwca 1970 r. - odstawiony parowóz TKy 203 po zakończonej służbie w EC Siekierki, fot. Tadeusz Suchorolski

image002-3.jpg

odpowiada TKz 206

image002-3.jpg

odpowiada TKz 208-TKz 211

image002-3.jpg

odpowiada TKz 207

 

image002-3.jpg

odpowiada TKz 224

Fotografie fabryczne Borsiga tendrzaków 1E1, wraz ze zbliżeniami, źródło: Tomasz Galka, locomotives.com.pl

[Baureihe 95; Wolfram Brozeit, Hans Müller, Günter Bölke; Transpress 1990)].

TKz Borsig.jpg
08 Schwerste 1 E 1 Sandbahn- Tenderlokomotive 15 03 1937 S.jpg
07 Schwerste 1 E 1 Sandbahn- Tenderlokomotive 15 03 1937 S.jpg
06 Schwerste 1 E 1 Sandbahn- Tenderlokomotive 15 03 1937 S.jpg
06 Schwerste 1 E 1 Sandbahn- Tenderlokomotive 15 03 1937 S-2.jpg
05 Schwerste 1 E 1 Sandbahn- Tenderlokomotive 15 03 1937 S.jpg
03 Schwerste 1 E 1 Sandbahn- Tenderlokomotive 15 03 1937 S.jpg

Rys. techniczne szczegółowe parowozu klasy 1-5-1 (TKz): budka, cylindry, ostoja, kocioł, źródło: Eine schwere 1 E 1 - Sandbahn-Tenderlokomotive erbaut von den Borsig Lokomotiv-Werken für die Sandbahngesellschaft der Gräflich von Ballestremschen und A. Borsigschen Steinkohlenwerke in Peiskretscham/West-Oberschlesien. Von Dr.-Ing. E. h. R. P. Wagner FRS.

Zrzut ekranu 2022-05-22 o 23.53.36.jpg

Borsig 11837 (TKz 206) jeszcze z dużym reflektorem górnym,

fot. fabryczna Borsiga dzięki uprzejmości Krzysztofa Prądzyńskiego

Zrzut ekranu 2022-05-22 o 23.48.19.jpg

Portret fabryczny Borsig parowozu nr 8 (TKz 224), fot. "Die Lokomotive" 1937 r., dzięki uprzejmości Krzysztofa Prądzyńskiego

TKz - dane techniczne dla numerów: 206, 207, 208:

  • Wyprodukowano: 4 szt.

  • Producent: Borsig (Berlin)

  • Układ osi: 1-5-1

  • Rozstaw szyn: 1435mm

  • Długość: 15010mm

  • Rozstaw osi skrajnych: ?

  • Masa służbowa: 133,3t

  • Masa przyczepna: ?

  • Nacisk na oś: 20,4t

  • Prędkość maksymalna: 50 km/h

  • Średnica kół napędnych: 1300mm

  • Średnica kół tocznych: 850mm

  • Liczba cylindrów: 2

  • Średnica cylindra x skok tłoka: 700mm x 640mm

  • Ciśnienie pary w kotle: 16 at

  • Powierzchnia rusztu: 4,68 m^2

  • Powierzchnia przegrzewacza: ?

  • Powierzchnia grzewcza: ?

  • Zapas wody: ?

  • Zapas paliwa: ?

TKz - dane techniczne dla numeru 224:

  • Wyprodukowano: 1 szt.

  • Producent: Borsig (Berlin)

  • Układ osi: 1-5-1

  • Rozstaw szyn: 1435mm

  • Długość: 15340 mm (17340 mm)*

  • Rozstaw osi skrajnych: 

  • Masa służbowa: 139,4t

  • Masa przyczepna: 115,4t

  • Nacisk na oś: 23t

  • Prędkość maksymalna: 55 km/h

  • Średnica kół napędnych: 1300 mm

  • Średnica kół tocznych: 850 mm

  • Liczba cylindrów: 2

  • Średnica cylindra x skok tłoka: 700 mm x 660 mm

  • Ciśnienie pary w kotle: 16 at

  • Powierzchnia rusztu: 5,38 m^2

  • Powierzchnia przegrzewacza: 93,95 m^2

  • Powierzchnia grzewcza: 247 m^2

  • Zapas wody: 17 m^2

  • Zapas paliwa: 4,5t

* - dane niezweryfikowane, rozbieżność danych w zależności od źródeł

Zrzut ekranu 2022-05-22 o 23.49.08.jpg

Portret fabryczny Schwartzkopf parowozu nr 9 (TKz 226), fot. "Die Lokomotive" 1937 r., dzięki uprzejmości Krzysztofa Prądzyńskiego

Opis historii poszczególnych egzemplarzy

Poniżej prezentujemy listę znanych, pracujących przemyśle maszyn, wraz z ich numerami zakładowymi oraz późniejszymi oznaczeniami, a także historią ich służby na poszczególnych zakładach.

nr 2 "Adolf Märklin

nr fabryczny Borsig: 8395, prod. 1913

TKy 201

Służba:

  • Sandbahngesellschaft des Grafen von Ballestrem, Peiskretscham

  • Kopalnia Węgla Kamiennego Jastrzębie

  • Zakład Transportu Kolejowego i Gospodarki Kamieniem Boguszowice

nr 3

nr fabryczny Borsig: 8396, prod. 1913

TKy 202 

Służba:

  • Sandbahngesellschaft des Grafen von Ballestrem, Peiskretscham

  • PMP-PW Pyskowice-Kotlarnia

  • Kopalnia Węgla Kamiennego Miechowice

nr 1

nr fabryczny Borsig: 8397, prod. 1913

TKy 203 

Służba:

  • Sandbahngesellschaft des Grafen von Ballestrem, Peiskretscham

  • PMP-PW Pyskowice-Kotlarnia

  • Elektrociepłownia Siekierki Warszawa

nr 4 "Franz Pieler"

 nr fabryczny Borsig: 11837, prod. 1924

TKz 206

Służba:

  • Sandbahngesellschaft Peiskretscham - dostarczony: 23 grudnia 1924 r.

  • PMP-PW Pyskowice-Kotlarnia

  • Kopalnia Węgla Kamiennego Siersza

  • Skasowany: 1967 r., Nowy Sącz

nr 5 "Karl Euling" 

nr fabryczny Borsig: 12117, prod. 1929

TKz 207

Służba:

  • Sandbahngesellschaft Peiskretscham - dostarczony: 7 sierpnia 1929 r.

  • Kopalnia Węgla Kamiennego Janina Libiąż

  • Kopalnia Węgla Kamiennego Siersza

  • Skasowany: 1975 r., Oleśnica

nr 6 "Nicolaus Graf von Ballestrem"

nr fabryczny Borsig: 14588, prod. 1935

TKz 208

Służba:

  • Sandbahngesellschaft des Grafen von Ballestrem, Peiskretscham - dostarczony: 2 grudnia 1935 r.

  • PMP-PW Pyskowice-Kotlarnia

  • Skasowany: 1972 r., Nowy Sącz

nr 7

nr fabryczny Borsig: 14589

TKz 209

Służba:

  • Sandbahngesellschaft des Grafen von Ballestrem, Peiskretscham - dostarczony: 30 grudnia 1935 r.

  • PMP-PW Pyskowice-Kotlarnia

  • Skasowany: 1971 r., Nowy Sącz

nr 8

 nr fabryczny Borsig: 14699, 1935

TKz 210

Służba:

  • Sandbahngesellschaft des Grafen von Ballestrem, Peiskretscham - dostarczony: 21 grudnia 1937 r.

  • PMP-PW Pyskowice-Kotlarnia

  • Kopalnia Węgla Kamiennego Lenin (KWK Wesoła Mysłowice)

  • Skasowany: 1975 r.

nr 9

nr fabryczny Borsig: 14714, prod. 1938

TKz 211

Służba:

  • Sandbahngesellschaft des Grafen von Ballestrem, Peiskretscham - dostarczony: 30 maja 1938 r.

  • PMP-PW Pyskowice, KWK Sośnica

  • Zimny eksponat Stacji Muzeum Warszawa

nr 8

nr fabryczny Borsig: 14637, prod. 1936

TKz 224

Służba:

  • Preuz Bergwerk und Hutten AG Hindenburg O/S  (Piaskownia Przezchlebie) - dostarczony: 21 grudnia 1936 r.

  • PMP-PW Pyskowice-Kotlarnia

  • Kopalnia Węgla Kamiennego Halemba

  • Skasowany: 1972 r., Nowy Sącz

nr 9

 (nr fabryczny Schwartzkopf: 10606, prod. 1936

TKz 226

Służba:

  • Preuz Bergwerk und Hutten AG Hindenburg O/S  (Piaskownia Przezchlebie)

  • PMP-PW Pyskowice-Kotlarnia

  • Kopalnia Węgla Kamiennego Radzionków

  • Skasowany: 1972 r., Nowy Sącz

Na Polskich Kolejach Państwowych widniały w inwentarzu również takie maszyny jak TKz 180 oraz TKz 181 pracujące w Gwarectwie hr. Renarda w Sosnowu, później w KWK Sosnowiec i KWK Szczygłowice. Były to jednak zupełnie inne, produkowane przez Fablok, konstrukcje, które swe oznaczenie, mylnie łączące je z omawianą rodziną, zawdzięczały temu samemu układowi osi.

No8 Verkfoto BLW 14699 TKz 210.jpg

Fotografia fabryczna Borsiga parowozu nr "8" (TKz 210), dzięki uprzejmości Krzysztofa Prądzyńskiego.

No8 Verkfoto BLW 14637 TKz 224.jpg
Zrzut ekranu 2022-05-22 o 23.48.35.jpg

Fotografia fabryczna Borsiga parowozu nr "8" (TKz 224), dzięki uprzejmości Krzysztofa Prądzyńskiego.

Fotografia fabryczna Borsiga parowozu nr "8" (TKz 210), dzięki uprzejmości Krzysztofa Prądzyńskiego.

Zrzut ekranu 2022-05-19 o 20.18.17.jpg

 

Ruch planowy: Przezchlebie, 1938 r. - autor nieznany.

3

 

Ruch planowy: Przezchlebie, 1937 r. - autor nieznany.

Zrzut ekranu 2022-05-19 o 20.09.27.jpg

 

Ruch planowy: Przezchlebie, 1938 r. - autor nieznany.

3

 

Ruch planowy: Dzierżno - rok wykonania i autor nieznany.

10606-1936.jpg

 

Schwartzkopff. "Dampf-lokomotiven, motor-lokomotiven, elektrolokomotiven. Unsere lokomotiven der jahre 1935-1938."

Berliner Maschinenbau-Actien-Gesellschaft, vormals L. Schwartzkopff, Berlin

 

Wspomnienia po piasku

Dodatek do artykułu „Portret rodziny parowozów TKz i TKy".

94546156_1159954101012319_26590016257497

 

Borsig 11873, Dzierżno, fot. dzięki uprzejmości Genosse Kaiser

"4"

 

Genosse Kaiser podzielił się z nami skanem wyjątkowej fotografii ze zbiorów Wolfganga Clössnera, którą z przyjemnością prezentuję Państwu, wraz z krótkim rysem historycznym.

 

Pierwszą maszyną parową po 1920 r., dostarczoną dla Sandbahngesellschaft des Grafen von Ballestrem (Peiskretscham) był widoczny na zdjęciu Borsig 11837, oznaczony zakładowym numerem „4” oraz ochrzczony imieniem Franza Pielera. Imiennik lokomotywy był niemieckim inżynierem górniczym oraz długoletnim dyrektorem kopalni i pełnomocnikiem hrabiego Ballestrema. W skład majątku Ballestremów wchodziły miejscowości Ruda, Pławniowice, Borsigwerk oraz Biskupice (dwie ostatnie obecnie jako dzielnice miasta Zabrze). Ród Ballestremów czerpał zyski z uruchamianych kopalni węgla, rudy oraz huty metali. Funkcję zarządcy rodowego majątku, Franz Pieler spełniał do końca życia, ku wielkiemu zadowoleniu rodziny von Ballestremów i pracowników.

Na fotografii wykonanej w okolicy stacji piaskowej w Dzierżnie (Sersno/Stauwerder) parowóz ciągnie skład "rolkowców" wypełnionych piaskiem. Wiele na temat tego miejsca możemy przeczytać w kronice "Der Bau des Staubeckens Stauwerder bei Gleiwitz" (Budowa zbiornika Dzierżno k. Gliwic) czasopisma "Die Bautechnik", wydanego 22 września 1939r. w Berlinie. Z najciekawszych fragmentów, w wolnym tłumaczeniu czytamy:

Ballestrem i Borsig, poprzez wspólną spółkę kolejową, zwaną w skrócie „SBG”, eksploatują duże pole piasku w pobliżu połączenia Dramy z Kłodnicą niedaleko Dzierżna. (…) Każdy pociąg ma około 24 wagonów, z których każdy po ok. 25 m3 pojemności; więc przewozi ok. 600 m3 piasku.

 

 (…)  W Pyskowicach zapewniono pełne zaplecze warsztatowe, wraz ze stacją rozrządową, niezbędnymi licznymi mostami i systemami bezpieczeństwa na trasie. Jednak w okresie powojennym szybko okazało się, że z powodu zwiększonego wydobycia węgla, to pole piaskowe wyczerpałoby się szybciej niż oczekiwano i trzeba byłoby zagospodarować nowe pola. Następną rzeczą - jeśli nie chciało się jechać aż nad Odrę - było zagospodarowanie pola piaskowego w dolinie Kłodnicy między Łabędami a Taciszowem.

jpeg20160928_edited.jpg

 

Borsig 14637, Przezchlebie, fot. dzięki uprzejmości Marty Kozioł

tky2

 

Borsig 14637, Przezchlebie, fot. ze zbiorów T. Roszaka

źródło: "Koleje Piaskowe" tom. II, Krzysztof Soida, Mariusz Furtek, Tomasz Roszak (Betezda, 2007).

 

"8"

 

Fantastyczny skan (powyżej - lewy) udostępniła nam także Pani Marta Kozioł. W toku pracy naszego zespołu, udało się ustalić iż jest to fotografia lokomotywy TKz 224 o numerze zakładowym "8", podczas uroczystego przekazania lokomotywy do służby w Przezchlebiu. Maszyna powstała w roku 1936 dla przedsiębiorstwa Preußische Bergwerks und Hütten Aktiengesellschaft – Hindenburg (Zabrze). Maszyna różniła się od reszty rodziny - była nieco dłuższa, co za tym idzie, jeszcze cięższa od pozostałych. 

Skan tego samego kadru, dużo lepiej zachowany, lecz mniej szczegółowy został zaprezentowany oryginalnie w monografii "Koleje Piaskowe" autorstwa Krzysztofa Soida, Mariusza Furtek i Tomasza Roszak (powyżej - prawy).

TKZ 211 Bydgoszcz 10 85.jpg

 

TKz 211 w Bydgoszczy, 1985 r., fot. dzięki uprzejmości autora - Krzysztofa Prądzyńskiego.

 

"9" - TKz 211

 

Jedyny zachowany do dziś egzemplarz parowozów tej serii to TKz 211 (zakładowy nr: "9"), wycofany z pracy na KWK Sośnica Gliwice w 1974 roku. Od "ósemki" miał różnić się szczegółami konstrukcyjnymi, natomiast na ten temat wciąż brak nam wystarczających danych. Parowóz przeszedł w 1985 r. gruntowny remont w Zakładzie Naprawy Taboru Kolejowego w Bydgoszczy, gdzie uzyskał nieużywane nigdy oryginalnie "piaskowe" malowanie. Stamtąd został przetransportowany do Muzeum Kolejnictwa w Warszawie, gdzie przez wiele lat stał nieodpowiednio zabezpieczony przed degradacją.

Fantastyczne fotografie, w tym kolorowe, ukazujące omawiany nr "9" podczas odbioru po remoncie w Bydgoszczy, możemy oglądać dzięki uprzejmości Pana Krzysztofa Prądzyńskiego. Na fotografiach, parowóz pozuje w towarzystwie odremontowanych TKp 5161 (dla przemysłu) oraz pospiesznego Pt47-1 (dla PKP).

TKZ 211  Bydgoszcz 10 85.jpg
TKz 211 BYDG  10 85.jpg
TKZ 211 Bydg 10 85.jpg

 

W 2021 r. z inicjatywy Stacji Muzeum Warszawa (ex Muzeum Kolejnictwa) parowóz przeszedł kolejną wizualną renowację, polegającą m.in. na piaskowaniu, uzupełnieniu brakującego poszycia, konserwacji budki maszynisty, zabezpieczeniu antykorozyjnym, naniesieniu warstw malarskich zgodnych z oryginalną malaturą oraz zabezpieczeniu warstwą antygraffiti.

Lokomotywa stacjonuje na terenie placówki tuż obok stacji Warszawa Główna, jako wygaszony eksponat.

IMG_4099.jpg

 

TKz 211 w Warszawie, 2022 r., fot. dzięki uprzejmości Stacji Muzeum Warszawa.

IMG_4103.jpg
IMG_4107.jpg
IMG_4104.jpg

 

 

Zachowane parowozy DR Baureiche 95 (ex T20 Preußen)

Dodatek II do artykułu „Portret rodziny parowozów TKz i TKy".

Zdecydowanie lepszy los spotkał maszyny T20, przemianowane na serię DR ("Deutsche Reichsbahn") 95. W placówkach muzealnych na terenie Niemiec, zachowano kilka sztuk parowozów tej serii, z czego niektóre funkcjonowały jako czynne, prowadzące pociągi specjalne/turystyczne: 

  • 95 009 w parowozowni Sonneberg,

  • 95 016 w Niemieckim Muzeum Lokomotyw Parowych w Neuenmarkt,

  • 95 020 (ze zmienionym oznaczeniem na 95 007) w Muzeum Techniki w Speyer,

  • 95 027 w Muzeum Transportu w Norymberdze,

  • 95 028 w Muzeum Kolejnictwa w Bochum.

  • zachowano także egzemplarz Tierklasse - o imieniu własnym Mamut i numerze 95 6676

Roco Modelleisenbahn GmbH, austriacki producent modeli kolejowych w skali H0, w grudniu 2021 r. zaprezentował, a z początkiem roku 2022 r. wydał do sprzedaży gotowy model parowozu serii 95, o numerze 95 0014-1. Produkt jest dostępny również w Polsce. 

 

Dampflok_95_0009-1_bei_den_Meininger_Dampfloktagen_2015.jpg

95 009, fot. na lic. Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, NearEMPTiness (Wikimedia Commons).

 

20150523.DDM.Bw.Neuenmarkt.-012.1.jpg

95 016, fot. na lic. Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, Bybbisch94, Christian Gebhardt (Wikimedia Commons).

 

95_027_Bw_Berlin-Schöneweide_12.09.10.jpg

95 027, fot. na lic.  Creative Commons Attribution 3.0, Wassen (Wikimedia Commons).

 

Preußische_T_20.jpg

95 028, fot. na lic.  Creative Commons Attribution 3.0, Stahlkocher (Wikimedia Commons).

 

95_007_im_Technik-Museum_Speyer.jpg

95 009, fot. na lic. Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, NearEMPTiness (Wikimedia Commons).

 

95 0014-1 w skali H0, prezentacja modelu (YouTube: Roco Modelleisenbahnen).

 

 

Mamut (95 6676) w Rübeland (YouTube: TheTrainTV (CFT-Video Berlin)).

 

czarne tło

Zawartość tej, jak i każdej z podstron niniejszego portalu stanowi działo autorskie chronione prawem autorskim. Tekst oraz materiały zawarte w portalu stacjapyskowice.info nie mogą być powielane, reprodukowane lub kopiowane bez zgody autora/autorów opublikowanych opracowań, z wyjątkiem użytku na prawie cytatu. Stacja Pyskowice dysponuje wszelkimi potrzebnymi zgodami na użycie materiałów chronionych prawem autorskim osób, które zechciały wesprzeć zasoby portalu.